Bu bölüm  zamanın yıpratıcı tesiriyle yaprakları kırılır hale gelmiş, cildi bozulmaya başlamış, tezhip ve cetvelleri ile şirâzesi bozulup dağılmış, rutûbetten yaprakları pamuklaşmış veya mantarlar oluşmuş, böcekler tarafından tahrip edilmiş ya da asitlenmiş tarihî, kıymetli yazma eserlerin, orijinallerine uygun olarak cilt ve kağıt restorasyonlarının yapıldığı merkezdir.

1956’da “Cilt ve Patoloji Servisi” adı altında kurulan bu servis, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 1990 yılında aldığı kararla ‘Yazma ve Nadir Eserler Restorasyon ve Araştırma Merkezi’ne dönüştürülmüştür. Süleymaniye Kütüphanesi yazmalarıyla birlikte, İstanbul ve çeşitli illerimizdeki kütüphanelerde bulunan yazma eserlerin bakım ve onarımları, kapasitesi ölçüsünde bu merkezde yapılagelmektedir. Ayrıca bu bölümde yurt içi ve uluslar arası düzeyde çeşitli zamanlarda kurslar düzenlenmek suretiyle muhtelif yazma eser kütüphanelerine bu konuda eleman yetiştirilmektedir. 

Gönüllü çalışmak ya da stajlarını kütüphanemizde yapmak üzere başvuran, üniversitelerdeki  ilgili bölümlerin Lisans Öğrencileri bu serviste yetiştirilmektedir.

Yazma ve Nadir Eserler Patoloji ve Restorasyon Araştırma Merkezinde:

1- Patolojik Açıdan ;

a) Ülkemizde bulunan elyazmaları, nâdir basmalar, fermanlar, mürakkaalar, arşiv malzemesi gibi paha biçilmez değerdeki eserlerimizde kullanılmış olan kağıt, mürekkep, yapıştırıcı, boya ve deri cinslerinin araştırılması ve tesbit edilmesi;

b) Mantarlı, asitli, kurt yenikli, kirli ve lekeli, sayfaları yapışmış ya da taşlaşmış boya ve mürekkebi bozulmuş surette hasta olan kitap ve belgelerin hastalığını teşhis etmek, bozulmayı durdurmak ve iyileştirebilmek için çareler aranması;

c) Eserlerimizin onarımında kullanılacak kağıt, mürekkep yapıştırıcı, boya ve deri cinslerinin araştırılması, test ve ölçümlerinin yapılması;

d) Malzemelerin geçen zaman içinde eserler üzerinde yaptığı fiziksel, kimyasal, biyolojik ve diğer zararların incelenerek tesbit ve teşhis edilmesi;

e) Hastalıkların tedavisinde uygulanabilecek metotların geliştirilmesi;

f) Uygun kağıt üretiminin yapılması;

g) Bu eser ve belgelerin halen bulundukları veya muhafaza edilmek üzere yeni yapılacak binalardaki ortamların araştırılması ve bundan sonra çıkacak sonuçlara göre hareket edilmesi;

h) Araştırmaların çok uzun zaman alacağı ir gerçektir. Bu konuda dünyada en gelişmiş merkezlerden biri de İtalya'dır. İtalya'da 1937 yılında “Instituto di Patologia del Libro” isminde bir enstitü kurulmuştur. 1947 yılında modern laboratuarlarla genişletilen bu enstitü çalışmalarında elde ettiği sonuçları çeşitli yayınlarla ilim âlemine duyurmaktadır. Dünyada bu ve buna benzer yapılan yayımları takip etmek suretiyle yeni ilmi verilere zamanında kavuşulması amaçlanmaktadır.

2- Restorasyon Açısından;

a) Ülkemizde bulunan yazma ve değerli basma eserlerin, fermanların, murakkaaların, haritaların bakımı, tedavi ve onarımlarının yapılması;

b) Gerekiyorsa araştırma merkezinden de yardım alınarak öncelikle hastalığın teşhisinin yapılması;

c) Lüzum görülüyorsa dezenfekte edilmesi;

d) Hastalığın seyrinin ( bozulmanın) durdurulması;

e) Hastalık sebebiyle kitaplarda meydana gelen hasarların giderilmesi;

f) Sayfaların ve cildin orijinalitesi bozulmadan aslına uygun olarak onarımlarının yapılması amaçlanmaktadır.